Ligging aan de Chari
Sarh ligt in het zuidoosten van Tsjaad aan de Chari, vele honderden kilometers stroomopwaarts van de hoofdstad. De stad is de hoofdplaats van de provincie Moyen-Chari en ligt op zo’n honderd kilometer van de grens met de Centraal-Afrikaanse Republiek. Het is hier duidelijk vochtiger dan in het midden van het land: de savanne is bosrijk, er valt jaarlijks rond de 1.000 millimeter regen en het regenseizoen loopt ruwweg van mei tot oktober. De Chari staat dan hoog en overstroomt de vlakten rondom, wat de landbouw voedt maar het wegverkeer beperkt.
Fort-Archambault en de katoenplicht
De Fransen stichtten de plaats in 1899 als militaire post en noemden haar Fort-Archambault. De post werd al snel een bestuurscentrum voor het zuiden en een schakel in het koloniale katoensysteem: vanaf de jaren twintig werden boeren in het hele zuiden verplicht katoen te verbouwen en tegen vastgestelde prijzen te leveren. Uit dezelfde streek werden in die jaren ook dwangarbeiders geronseld voor grote werken elders in Frans-Equatoriaal-Afrika, waaronder de spoorlijn in Frans-Congo, waar velen omkwamen — een pijnlijk hoofdstuk uit de koloniale tijd. In 1972 kreeg de stad tijdens de ‘authenticiteitscampagne’ van president Tombalbaye haar huidige naam Sarh.
Inwoners en bevolking
De volkstelling van 2009 kwam voor Sarh uit op krap 100.000 inwoners. Recente cijfers zijn schattingen op basis van projecties; gangbaar zijn getallen tussen de 110.000 en 140.000. Daarmee is Sarh na de hoofdstad en Moundou de derde stad van het land. De bevolking behoort overwegend tot de Sara, de grootste bevolkingsgroep van Tsjaad, met daarnaast handelaars uit het noorden en oosten; zie etnische groepen.
Katoen, suiker en rivierhandel
Sarh is een verwerkingsstad. De katoen uit Moyen-Chari en het aangrenzende Mandoul wordt hier geëgreneerd; daarnaast liggen even ten noorden van de stad, bij Banda, de suikerrietplantages en de suikerfabriek die het grootste deel van de Tsjadische suiker leveren. Verder draait de economie op gierst, sorghum, aardnoten en sesam, op vee en op de visserij in de Chari. Zie landbouw en handel en export voor de context. De stad heeft een universiteitsvestiging en is bisschopszetel.
Suiker uit de savanne: de suikerfabriek bij Banda, een tiental kilometer van Sarh, is al sinds de jaren zestig vrijwel de enige industriële suikerproducent van Tsjaad. In een land dat bijna alles invoert, staat het complex bekend als een van de weinige fabrieken die een basisproduct voor de binnenlandse markt maakt — met eigen rietvelden, irrigatie uit de Chari en enkele duizenden seizoenarbeiders.
Te zien en te doen
Het aardigste van Sarh is de rivier: aan de oever wordt gevist, gewassen en gehandeld, en er varen pirogues. In het centrum staat een aantal koloniale gebouwen met veranda’s, en de markt is een goede plek om het zuidelijke aanbod te zien — verse groente, mangos in het seizoen, gedroogde vis, aardnotenolie. De belangrijkste reden om naar Sarh te komen ligt echter buiten de stad: nationaal park Manda, een reservaat langs de Chari op ongeveer een half uur rijden, met antilopen, buffels en veel vogels. Manda is bescheiden vergeleken met Zakouma, maar wel het best bereikbare park van het zuiden.
Bereikbaarheid vanaf N’Djamena
Sarh ligt circa 570 kilometer van N’Djamena. De kortste route loopt via Guelendeng en Bousso zuidoostwaarts; delen daarvan zijn onverhard en in het regenseizoen slecht tot onbegaanbaar. Veel reizigers en vrachtwagens kiezen daarom de langere maar betere weg via Bongor, Kélo, Moundou, Doba en Koumra, die grotendeels verhard is; reken dan op twee dagen. Sarh heeft een vliegveld, maar geregelde binnenlandse lijnvluchten zijn er in Tsjaad nauwelijks; het luchtverkeer bestaat vooral uit toestellen van hulporganisaties. Plan een bezoek in het droge seizoen, zie beste reistijd.