Een oase in een laagte
Faya-Largeau ligt in het noorden van Tsjaad, midden in de Sahara, en is de hoofdplaats van de provincie Borkou. De stad ligt in een uitgestrekte depressie waar het grondwater dicht genoeg onder het oppervlak zit om palmen te voeden; daaromheen liggen rotsplateaus en de duinen van de Djourab. Zuidelijk van de stad strekt zich een van de droogste gebieden ter wereld uit, waar in sommige jaren geen regen valt. De temperaturen lopen in het voorjaar op tot ver boven de veertig graden, terwijl het in de winternachten bijna kan vriezen. De palmentuinen beslaan enkele duizenden hectaren en vormen een groene strook van kilometers lang.
Inwonertal en bevolking
Faya-Largeau is naar Tsjadische maatstaven klein, maar het is verreweg de grootste plaats van het hele noorden. De volkstelling van 2009 kwam op iets meer dan tienduizend inwoners; recentere schattingen lopen uiteen van circa 15.000 tot 30.000, mede doordat de militaire aanwezigheid en de seizoensmigratie het beeld vertekenen. De bevolking bestaat vooral uit Toubou, en binnen die groep vooral Daza-clans zoals de Anakaza, aangevuld met Arabische handelaren en ambtenaren uit het zuiden. Het Tedaga en Dazaga zijn er de omgangstalen naast het Arabisch; zie ook de volken van Tsjaad.
Van Franse post tot frontstad
De oase was al eeuwen een karavaanhalte op de route tussen de Middellandse Zee en het Tsjaadmeer toen Franse troepen haar in 1913 bezetten. Het garnizoen dat er verrees kreeg de naam Largeau, naar de officier die de verovering van Borkou leidde, en die naam plakte aan de plaats vast. Na de onafhankelijkheid werd Faya een brandpunt van de opstanden in het noorden en van het conflict met Libië: de stad wisselde in de jaren tachtig meermaals van hand en werd in 1987 door Tsjadische troepen definitief heroverd, in de veldtocht die bekendstaat als de Toyota-oorlog. Die episode staat beschreven bij de burgeroorlogen. De lange landingsbaan die uit die tijd stamt is nog altijd de belangrijkste verbinding met de rest van het land.
Dadels, natron en handel
De oase leeft van de dadelpalm. In de tuinen groeien tientallen variëteiten, en de oogst gaat in het najaar per vrachtwagen naar de markten van het zuiden. Onder de palmen worden in de schaduw groenten en granen geteeld, een gelaagd systeem dat het weinige water optimaal gebruikt. Daarnaast wordt in de omgeving natron gewonnen, een natuurlijk zout dat als veevoeradditief en in de keuken wordt gebruikt en dat al eeuwen langs de karavaanroutes zuidwaarts gaat; over die handelsstromen gaat handel en export. Vrachtwagens die vanuit Libië brandstof en goederen aanvoeren zijn een derde, minder officieel deel van de economie, en sinds enkele jaren trekt goudwinning verder noordwaarts veel jonge mannen weg.
Zeven miljoen jaar oud: in de Djourab-woestijn ten zuidwesten van Faya-Largeau vond een Frans-Tsjadisch team in 2001 de schedel die bekend werd als Toumaï, van de soort Sahelanthropus tchadensis — met een ouderdom van ongeveer zeven miljoen jaar een van de oudste mensachtigen die ooit zijn gevonden. Eerder was in dezelfde streek al de kaak van Abel, een Australopithecus, opgegraven.
Wat er te zien is, en hoe je er komt
Faya zelf biedt een markt, lemen huizen, de palmentuinen en het uitzicht vanaf de zandrichels aan de rand van de oase; het echte doel is meestal de omgeving. Vanuit Faya vertrekken expedities naar het Tibesti-gebergte en naar de meren van Ounianga, en de stad is het laatste punt waar brandstof, water en reserveonderdelen betrouwbaar te krijgen zijn. Over de weg is het ruim duizend kilometer vanaf N’Djamena, via Moussoro en Salal, grotendeels onverhard: reken op twee tot drie dagen met een terreinwagen in konvooi. Er zijn onregelmatige vluchten.
Voorbereiding en vergunningen
Reizen naar het noorden gaat niet zonder papieren. Voor de noordelijke provincies is een reisvergunning van de autoriteiten nodig, vaak aangevuld met een verplichte begeleiding; die regels wijzigen geregeld en worden per geval toegepast. Daarnaast liggen in delen van Borkou en Tibesti nog mijnen en niet-ontplofte munitie uit de oorlogen met Libië, waardoor afwijken van gebaande sporen gevaarlijk is. Raadpleeg altijd het actuele reisadvies van je eigen overheid en de pagina veiligheid in Tsjaad, en plan de reis in het koele seizoen; wanneer dat precies is, staat bij de beste reistijd.