Een jonge provincie in de noordoosthoek
Ennedi-Est bestaat pas sinds 2012, toen de toenmalige regio Ennedi in een oostelijke en een westelijke provincie werd gesplitst. De provincie ligt in de uiterste noordoosthoek van het land: in het westen grenst ze aan Ennedi-Ouest, in het zuiden aan Wadi Fira, in het oosten aan Soedan en in het noorden reikt ze tot de Libische grens. Het gaat om een uitgestrekt, vrijwel leeg gebied van tienduizenden vierkante kilometers, dat naar het noorden overgaat in de Mourdi-depressie en de kale vlakten van de Sahara.
Am-Djarass en Bahaï
De hoofdplaats Am-Djarass is een kleine woestijnplaats die pas de laatste decennia betekenis kreeg; ze beschikt over een landingsbaan en een bestuurskantoor, maar bleef qua omvang een dorp. De tweede plaats van belang is Bahaï, vlak bij de grens met Soedan. Rond Bahaï ontstonden vanaf 2003 vluchtelingenkampen voor mensen die het geweld in Darfoer ontvluchtten; die kampen huisvesten sindsdien tienduizenden mensen en zijn daarmee omvangrijker dan de Tsjadische plaatsen ernaast. Betrouwbare inwonertallen voor de provincie zelf ontbreken: doordat Ennedi-Est pas na de volkstelling van 2009 ontstond, bestaan er alleen schattingen, die meestal op enkele tienduizenden tot ruim honderdduizend inwoners uitkomen.
Hoe het landschap werkt
Het Ennedi is een plateau van horizontaal gelaagd zandsteen dat door de wind en door zeldzame maar hevige regenbuien in duizenden torens, tafelbergen, kloven en bogen is uitgesleten. De hoogste delen liggen rond 1.400 meter. Cruciaal voor het leven zijn de gueltas: permanente waterpoelen op de bodem van diepe, schaduwrijke kloven, waar het water het hele jaar door blijft staan omdat de zon er nauwelijks bij komt. Het gehele massief kreeg in 2016 de status van UNESCO-werelderfgoed, als gemengd natuurlijk en cultureel landschap; de pagina over het Ennedi-massief gaat daar dieper op in. Tot de bekendste plekken in en rond het gebied horen:
- Archei, de langgerekte guelta waar herders hun kamelen drenken;
- Terkei en Bachikele, kloven met grote schilderingen en gravures;
- de zandsteentorens van de Ennedi-randen, die als losse pilaren in het zand staan.
De guelta van Archei
Archei is een nauwe kloof waar een reeks waterplassen in de schaduw van honderden meters hoge wanden ligt. Vroeg in de ochtend dalen herders er met kudden dromedarissen af; het water kleurt donker van de mest, en de geur en het geluid van honderden dieren in een steengang maken de plek tot een van de meest gefotografeerde van Tsjaad. Archei is ook een archief: op de wanden staan gravures en schilderingen van runderen, jagers en ruiters, die getuigen van een groener Sahara-klimaat dat enkele duizenden jaren geleden eindigde.
Bewoners en bestaan
De bevolking bestaat vooral uit Bideyat — nauw verwant aan de Zaghawa van Wadi Fira en de Soedanese grensstreek — en uit Toubou-groepen die ook in Borkou voorkomen. Vrijwel iedereen is moslim. Het bestaan draait om kamelen, geiten en schapen, aangevuld met wat dadel- en groenteteelt bij bronnen en met handel over de grens. De veeteelt is hier geen bijverdienste maar de hele economie. Toerisme is in opkomst maar kleinschalig en volledig afhankelijk van georganiseerde 4x4-expedities; het reisseizoen loopt van november tot maart, zoals uitgelegd bij de beste reistijd, en voor het noorden gelden aparte vergunningen (zie veiligheid).
Krokodillen in de woestijn: in de guelta van Archei leeft een piepkleine, geïsoleerde populatie West-Afrikaanse krokodillen — overblijfsel van een tijd waarin de Sahara rivieren en meren had. Het gaat om enkele dieren, honderden kilometers verwijderd van elk ander krokodillenwater.