Fotograferen: eerst toestemming regelen
Fotograferen is in Tsjaad niet vrij. Voor het gebruik van een camera geldt een vergunning die je in de hoofdstad aanvraagt bij het bevoegde ministerie; erkende reisorganisaties regelen dat standaard voorafgaand aan de reis en nemen het document mee. Onafhankelijk van die vergunning zijn militaire objecten, politieposten, de luchthaven, bruggen, regeringsgebouwen en de presidentiële wijk verboden onderwerp, en die regel wordt streng toegepast: een camera kan in beslag worden genomen. Vraag mensen altijd eerst of je hen mag fotograferen. Op markten in N’Djamena stuit een lens die zomaar wordt opgeheven vaak op boosheid, terwijl een korte begroeting en een vraag vooraf meestal wel een ja opleveren.
Omgangsvormen
Groeten is belangrijk. Een gesprek begint met vragen naar de gezondheid en de familie, ook als je iets komt kopen of vragen; meteen ter zake komen geldt als onbeleefd. Geef en ontvang met de rechterhand. Kleed je bedekt: lange broek of rok en mouwen tot over de elleboog, zeker in het overwegend islamitische noorden en midden, waarover meer bij kleding. Tijdens de ramadan eet, drink en rook je overdag niet in het openbaar. Alcohol is in de zuidelijke steden gewoon verkrijgbaar en in het noorden juist niet; drink discreet. Wie een paar woorden Frans en Tsjadisch Arabisch gebruikt, merkt onmiddellijk verschil; de taalgids geeft de bruikbare zinnen.
Afdingen en betalen
Op markten hoort onderhandelen bij de omgang: vraag de prijs, noem er zelf een, en kom er met een paar rondes uit. Doe het vriendelijk en met humor, en gebruik het niet om een paar honderd frank uit te sparen op iemand die er zijn dag mee vult. In winkels, hotels en restaurants gelden vaste prijzen. Spreek voor een taxirit of een dagtocht de prijs af vóór je instapt. Houd kleine biljetten bij de hand, want wisselgeld ontbreekt vaak; zie geld en betalen voor het geldverkeer in het algemeen.
Papieren bij de hand: op de uitvalswegen staan tientallen controleposten. Reizigers die een plastic mapje met kopieën van paspoort, visum, registratie en fotovergunning binnen handbereik houden, zijn er meestal in twee minuten doorheen. Wie alles onder in een tas heeft zitten, staat er zo een half uur.
Water, hitte en stroom
Drink alleen water uit een verzegelde fles of water dat je zelf hebt gefilterd en ontsmet, en sla ijsblokjes en ongeschild rauw fruit over. In de hitte heb je drie tot vier liter per dag nodig en in de woestijn meer; drink vóór je dorst krijgt en neem zouten bij hevig transpireren. Plan inspanning in de ochtend en rust rond het middaguur, zoals iedereen ter plaatse doet. Stroomuitval is normaal: laad apparaten op zodra er stroom is, neem een powerbank en een hoofdlamp mee en houd er rekening mee dat airconditioning uitvalt zodra de generator stilstaat. De pagina inpaklijst zet de spullen op een rij, en vaccinaties en gezondheid behandelt malariapreventie en de reisapotheek.
Contact houden, tijd en tegenslag
Een lokale simkaart koop je bij een van de twee aanbieders; registratie met paspoort is verplicht en het bereik houdt op zodra je de grote wegen verlaat. Voor woestijnreizen is een satelliettelefoon of noodbaken bij de organisatie de enige echte verbinding; details over het netwerk staan bij internet en telefonie. Tsjaad ligt één uur voor op Nederland en België in de winter en gelijk in de zomer, want het land kent geen zomertijd. Reken tot slot op vertraging als vast onderdeel van de reis: vluchten verschuiven, wegen blijken dicht, vergunningen kosten een dag extra. Wie daar tijd voor inruimt reist ontspannen; wie een strak schema aanhoudt, loopt vast. Regels, tarieven en adviezen wijzigen regelmatig, dus controleer voor vertrek het actuele reisadvies bij het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken of de Belgische FOD Buitenlandse Zaken, en de veiligheidssituatie onderweg via je organisatie.