Wat je vóór vertrek regelt
Ga ruim op tijd — minstens zes tot acht weken van tevoren — naar een reizigersspreekuur of vaccinatiebureau. Tsjaad eist bij binnenkomst een geldig internationaal inentingsbewijs tegen gele koorts van reizigers vanaf ongeveer een jaar oud; zonder dat gele boekje kun je aan de grens worden geweigerd. Daarnaast adviseren artsen doorgaans bescherming tegen hepatitis A, buiktyfus, difterie-tetanus-polio en, afhankelijk van je route en verblijfsduur, hondsdolheid en hersenvliesontsteking. Welke eisen en adviezen precies gelden, kan wijzigen: de Tsjadische autoriteiten bepalen de toegangseisen en het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering en de Belgische reisgeneeskundige diensten geven het medische advies. Zie vaccinaties voor Tsjaad.
Regel ook een reisverzekering die medische repatriëring dekt en die geldig is voor het geldende reisadvies. Wie ernstig ziek of gewond raakt, wordt in de praktijk uitgevlogen naar een ziekenhuis buiten Tsjaad; dat kost een veelvoud van de reis zelf.
Malaria: het hele land, het hele jaar
Malaria komt in heel Tsjaad voor, ook in N’Djamena, en overwegend in de gevaarlijkste vorm. Het risico piekt in en na het regenseizoen en is in het zuiden hoger dan in de woestijn, maar nergens nul. Artsen schrijven daarom vrijwel altijd malariatabletten voor. Even belangrijk is muggenwering: slaap onder een geïmpregneerde klamboe, gebruik een middel met DEET op onbedekte huid en draag ’s avonds lange mouwen, want de overbrengende mug steekt tussen zonsondergang en zonsopgang. Krijg je tot enkele maanden ná thuiskomst koorts, ga dan meteen naar een arts en meld dat je in Tsjaad bent geweest.
Water, eten en maagklachten
Leidingwater is niet drinkbaar. Drink water uit een fles met ongeschonden dop, of water dat je zelf hebt gekookt of gefilterd; wees ook voorzichtig met ijsblokjes, rauwe sla en ongeschild fruit. Cholera-uitbraken doen zich met enige regelmaat voor, vooral in het regenseizoen en in gebieden met veel ontheemden. Neem orale rehydratiezouten mee: uitdroging door diarree in combinatie met hitte is een reëel risico. Zwem niet in stilstaand of traag stromend zoet water, zoals langs de Chari: bilharzia komt er voor.
Zorg ter plaatse
Tsjaad heeft een van de laagste artsendichtheden ter wereld; het overgrote deel van de specialisten werkt in de hoofdstad. In N’Djamena staan het nationale referentieziekenhuis en het door China gebouwde vriendschapsziekenhuis, plus enkele particuliere klinieken die door buitenlanders worden gebruikt. Daarbuiten kom je bij districtsziekenhuizen en gezondheidsposten terecht die vaak kampen met tekorten aan personeel, stroom en medicijnen; zie gezondheidszorg in Tsjaad. Apotheken in de grote steden zijn redelijk bevoorraad, maar vervalste medicijnen zijn in de hele regio een bekend probleem. Neem daarom je eigen medicatie in de originele verpakking mee, met een Engels- of Franstalige doktersverklaring, plus een eenvoudige verbanddoos.
Betaling gaat vooraf en contant — zie valuta. Bij een ernstig incident schakel je eerst je alarmcentrale in en daarna de bevoegde ambassade, die een lijst met artsen kan geven; hoe dat werkt zonder Nederlandse of Belgische post in het land, staat bij ambassades en consulaten.
Hitte, stof en andere risico’s
In maart, april en mei loopt de temperatuur in grote delen van het land ver boven de veertig graden. Drink meer dan je denkt nodig te hebben, voeg zout toe aan je voeding en plan inspanning in de vroege ochtend; zie beste reistijd. Tussen december en juni waait de harmattan stof uit de Sahara aan, wat luchtwegen en ogen irriteert — een mondkapje en oogdruppels helpen. Vermijd contact met zwerfhonden en apen vanwege hondsdolheid, en laat elke beet of krab meteen behandelen. Statistisch gezien is het verkeer overigens het grootste gezondheidsrisico voor bezoekers; zie veiligheid.
Bijna uitgeroeid, nog niet weg: Tsjaad is een van de laatste landen ter wereld waar de guineaworm nog voorkomt, een parasiet die je binnenkrijgt via ongefilterd water uit poelen en riviertjes. Het aantal menselijke gevallen is teruggebracht tot een handvol per jaar, maar besmette honden langs de Chari houden de cyclus in stand. Water filteren is er dus geen overdreven voorzorg.